Fri. Aug 6, 2021
ћирилица /latinica

Po čemu se razlikuju vakcine koje su u upotrebi?

Izvor: FILTER

Tekst preuzet iz Časopisa Komore doktora medicine Republike Srpske – KOD, broj 54.

Nakon što je 11. januara 2020. objavljena genetska sekvenca virusa SARS-COV-2, širom svijeta započele su intenzivne aktivnosti za razvoj sigurne i efikasne vakcine protiv KOVID-19, kao najboljeg dugoročnog rješenja za suzbijanje pandemije. Do sada neviđena saradnja između vlada zemalja, korporacija, naučnih institucija, univerzitetskih istraživačkih grupa, međunarodnih organizacija, farmaceutske industrije, kao i pravovremeno obezbijeđena značajna finansijska sredstva, omogućili su u rekondnom roku razvoj vakcina i početak njihove upotrebe.

Prema posljednjem izvještaju SZO o globalnom napretku u proizvodnji vakcina protiv KOVID-19 od 26. 02. 2021. u svijetu trenutno postoje 74 vakcine kandidati u fazi kliničkih istraživanja i 182 u fazi pretkliničkih istraživanja.

Postoji šest vrsta tehnoloških platformi za proizvodnju vakcina protiv KOVID-19.

1. Inaktivne vakcine se prozvode na bazi inaktivisanog virusa, kojeg detektuju imunske ćelije u organizmu, što izaziva snažan imunski odgovor. Proizvodnja zahtijeva velike količine virusa. Primjer inaktivnih vakcina protiv KOVID-19 su vakcine proizvođača Sinofarm i Sinovak iz Kine, koje su trenutno u trećoj (Sinofarm) i četvrtoj (Sinovak) fazi kliničkih istraživanja.

2. Žive atenuisane vakcine su vakcine na bazi živog uzročnika, koji je oslabljen tako da ne može da uzrokuje bolest, ali izaziva isti imunski odgovor organizma kao prirodna infekcija. Ovakve vakcine se ne mogu davati trudnicama i imunokompromitovanim osobama. Primjer ove tehnologije je vakcina proizvođača Codagenix/Serum institut Indije, čija vakcina je u prvoj fazi kliničkih studija.

3. Virusne vektorske vakcine koriste virusni vektor koji je genetskim inžinjeringom ili modifikacijom izmijenjen tako da njegova nukleinska kiselina sadrži gen koji nosi informaciju za sintezu proteina virusa SARS-COV-2, koji onda stimulišu imunski odgovor kod vakcinisane osobe. Ove vakcine se razvijaju brzo, ali ukoliko je osoba ranije bila izložena virusnom vektoru koji se koristi (najčešće se koriste adenovirusi), to može umanjiti efekat vakcine. Do sada se ova tehnologija koristila u proizvodnji vakcina protiv ebole, a primjeri među vakcinama protiv KOVID-19 su vakcine proizvođača Gamaleja iz Rusije (Sputnik V), Astra Zeneka/ Oxford i Džonson&Džonson. Sputnik V, vakcina koja je već u upotrebi u Republici Srpskoj, a proizvodi je Nacionalni centar za mikrobiologiju i epidemiologiju iz Rusije, za prvu i drugu dozu koristi različite tipove adenovirusa (Ad26 i Ad5), čime je izbjegnuta mogućnost da se nakon prve doze razvije imunitet na adenovirus koji bi smanjio efekat druge doze. Efikasnost ove vakcine, prikazano u preliminarnim rezultatima treće faze kliničkog istraživanja objavljenim u časopisu Lancet, je vrlo visoka (oko 92 odsto).

5. Vakcine zasnovane na nukleinskoj kiselini su vakcine na bazi RNK ili DNK uzročnika bolesti. Primjeri RNK vakcina protiv KOVID-19 su vakcine proizvođača Fajzer/Biontek i Moderna, koje su prve dobile dozvole za upotrebu i trenutno su u četvrtoj fazi kliničkih studija. Ove vakcine se sastoje od informacione RNK (iRNK) koja kodira sintezu šiljak proteina virusa SARS-COV-2, a nalazi se u omotaču od lipidnih nanočestica koji omogućava prolazak kroz membrane i ulazak u ćelije. Nakon ulaska u ćeliju, iRNK indukuje u ribosomima sintezu šiljak-proteina virusa SARS-COV-2 (iRNK iz vakcine ne ulazi u ćelijsko jedro, što znači da ne dolazi u kontakt sa DNK vakcinisane osobe), koji izaziva imunski odgovor domaćina. Vakcine protiv KOVID-19 na bazi iRNK imaju visoku efikasnost, oko 95 odsto.

5. Vakcine zasnovane na česticama sličnim virusu se proizvode na bazi virusnog omotača koji je sličan virusu protiv kojeg se vakciniše (u ovom slučaju SARS-COV-2), ali bez genetskog materijala virusa. Virusni omotač stimuliše stvaranje imunskog odgovora. Na ovoj tehnologiji zasnovane su vakcine proizvođača Bharat Biotech, Medicago, Serum Institut Indije itd.

6. Proteinske podjedinične vakcine koriste fragmente virusa koji su važni za izazivanje imunskog odgovora. Manje su reaktogene (manje neželjenih efekata) ali mogu biti i manje imunogene (imuni odgovor može biti slabiji). Trećina vakcina kandidata protiv KOVID-19, koje su u nekoj od faza kliničkih studija, se radi na principu proteinskih subjedinica.

Različite tehnološke platforme za proizvodnju vakcina kandidata znače i različite karakteristike vakcina, uključujući vrijeme potrebno za proizvodnju, imunogenost, raspored doziranja, sigurnosne profile, zahtjeve za hladnim lancem i drugom potrebnom logistikom. Većina trenutno dostupnih vakcina se daje u dvije doze, a njihova efikasnost i sigurnosni profil, pokazani u kliničkim istraživanjima, a sada i kroz praktičnu primjenu, su ohrabrujući.

Neka od ovih istraživanja su pokazala da je nivo antitijela nakon vakcinacije višestruko veći nego nivo antitijela nakon preležane teže forme KOVID-19. Kako još uvijek ne postoje pouzdani podaci o trajanju imuniteta nakon prebolijevanja KOVID-19, SZO preporučuje vakcinaciju i onima koji su ovu bolest već imali, naročito ako je od prebolijevanja prošlo više mjeseci.

U svijetu je do sada primijenjeno više od 240 miliona doza vakcina protiv KOVID-19, što čini nešto više od tri doze na 100 stanovnika.

Filter 2019